به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از اراک، با نزدیکشدن به ایام البیض و فرا رسیدن موسم اعتکاف بار دیگر فرصتی معنوی برای خلوت با معبود فراروی مشتاقان قرار میگیرد، برای واکاوی عمیقتر ابعاد این عبادت، خبرنگار خبرگزاری حوزه در اراک با حجتالاسلام عباس احمدی اراکی کارشناس دینی گفت و گویی کرده که در ادامه به آن می پردازیم:
حکمت و فلسفه تشریع اعتکاف از نگاه آیات قرآنی و روایات اسلامی چیست؟ و چگونه میتوان آن را خلوت با معبود یا زندانگیری هوای نفس تفسیر کرد؟
در آیات (مانند بقره: ۱۲۵ و ۱۸۷) و روایات، اعتکاف به عنوان یک عبادت اصیل برای تفرغ قلب برای خداوند معرفی شده است. فلسفه آن را میتوان در چند محور دید؛
خلوت گزینی (خلوت با معبود) : انسان در انبوه مشغولیتهای دنیا غرق است. اعتکاف، فرصتی است برای قطع ارتباطات مادی و ایجاد پیوندی عمیق و بیواسطه با خدا. مسجد به مثابه خانه دوست است و معتکف، مهمانی است که چند روزی را میهمان اوست.
زندانگیری هوای نفس: نفس اماره همواره انسان را به سمت لذات زودگذر و گناه میکشاند. در اعتکاف انسان به اختیار خود، آزادیهای معمول را محدود میکند، محدودیت در مکان (مسجد)، در خوردنیها و آشامیدنیها (همراهی با روزه)، در ارتباطات اجتماعی و حتی در برخی لذات حلال (مانند استعمال عطر). این یک تمرین عملی برای مهار نفس و اثبات توانایی روح بر جسم است.
تجدید عهد و مرور رابطه: اعتکاف مانند یک دوره فشرده بازآموزی معنوی است که رابطه فراموششده یا کمرنگ انسان با خدا را احیا میکند.
اعتکاف در ماههای مبارک رجب، شعبان و رمضان چه تفاوتهای معنوی میتواند داشته باشد؟
اعتکاف در ماه مبارک رجب: رجب، ماه "اصب" (ریزش رحمت الهی) و ماه تهذیب و توبه است. اعتکاف در ماه مبارک رجب (به ویژه در ایام البیض) مانند مقدمهای برای سفر معنوی است. تمرینی است برای ورود به ماه مبارک شعبان و ماه مبارک رمضان، رنگ و بوی آن، بیشتر استغفار و انابه است.
اعتکاف در ماه مبارک شعبان: شعبان، ماه پیامبر (ص) و ماه میهمانی برای اهل ایمان است. اعتکاف در این ماه، دوستی و انس بیشتر با سیره نبوی و آمادهسازی نهایی برای ماه ضیافت الهی را در پی دارد. دعاهای خاص این ماه (مثل مناجات شعبانیه) بر اعتکاف آن رنگوبوی ویژهای میزند.
اعتکاف در ماه مبارک رمضان: اوج اعتکافها، در دهه آخر ماه مبارک رمضان و همزمان با شبهای قدر است. این اعتکاف، قلب و روح ماه مبارک رمضان است. معتکف در این ایام، خود را برای درک و دریافت برترین موهبت الهی (تقدیر سرنوشت و نزول ملائکه) آماده میکند. فضای آن، فضای تجلی و ضیافت خاص الهی است. ثواب و عمق معنوی آن از دیگر ایام بیشتر است.
رابطه بین اعتکاف و انتظار فرج (به ویژه در ایام البیض) را چگونه تحلیل میکنید؟
انتظار فرج، تنها یک حالت روانی نیست، یک عمل و آمادهسازی فعال است. اعتکاف، به ویژه در ایام البیض (۱۳، ۱۴، ۱۵ ماه مبارک رجب) که با ولادت امام مهدی (عج) و دعای "یا دائم الفضل..." پیوند خورده، نماد عملی انتظار است.
خلوت برای تفکر درباره مصلح جهانی: معتکف از هیاهوی دنیا فاصله میگیرد تا درباره علل غیبت، وظایف خود در عصر غیبت و زمینهسازی برای ظهور بیندیشد.
تمرین نظم و اطاعت: جامعه منتظر، جامعهای منظم و مطیع امام است. اعتکاف با برنامه منظم عبادی، تمرینی برای زندگی تحت ولایت امام زمان (عج) است.
دعا برای تعجیل فرج: یکی از اوجهای برنامه اعتکاف در ماه مبارک رجب، دعا برای فرج است. این، عینیترین تجلی انتظار فعال است.
پس اعتکاف، دوره آموزشی برای یک منتظر راستین است تا در خلوت خود، رابطه با منجی را استحکام بخشد.
مهمترین آفات و آسیبهای اعتکاف از نگاه اخلاقی چیست؟
ریا و خودنمایی که اصل عبادت را از بین میبرد. ممکن است فرد برای نشان دادن زهد یا مقبولیت اجتماعی اعتکاف کند.
عجب و خودبینی، پس از انجام این عبادت سنگین، ممکن است فرد احساس برتری کند و دیگران را کوچک بشمارد.
غیبت و سخنچینی در جمع معتکفین، متأسفانه گاهی مسجد محل اعتکاف، به محل گفتگوهای غیبتآمیز تبدیل میشود که از بزرگترین آفات است.
غفلت از خلوت معنوی، اشتغال به گفتگوهای بیفایده، استفاده از موبایل برای امور غیرضروری، مطالعه مطالب کمفایده، باعث میشود فلسفه اصلی اعتکاف (خلوت با خدا) تحقق نیابد.
سستی در عبادات اصلی، گاهی برنامههای فرعی یا خواب زیاد، باعث میشود نمازها به اول وقت خوانده نشود یا نوافل ترک شود.
توقع بیش از حد از دیگران، توقع خدمتگذاری یا برخورد خاص از سوی متولیان یا دیگران، که نشانه نقص در خلوص نیت است.
یک معتکف چگونه میتواند بهره معنوی خود را از اعتکاف افزایش دهد؟
برنامهریزی دقیق، قبل از شروع، برنامهای متعادل شامل نماز (اول وقت، جماعت، نوافل)، قرائت قرآن (با تدبر)، دعا (مثل صحیفه سجادیه، مناجات شعبانیه)، مطالعه (کتب اخلاقی-عرفانی مانند مصباح الشریعه، کلمات قصار امام علی ع) و تفکر طراحی کند.
رعایت آداب مسجد از جمله سکوت، طهارت، حفظ ادب.
تدارک یک دعای محوری، تمرکز بر یک دعا یا مناجات در طول اعتکاف (مثل دعای عهد، دعای ابوحمزه، مناجات تائبین) و تکرار آن با حضور قلب.
نوشتن "خلوتنامه"، ثبت مشاهدات قلبی، افکار و حالات معنوی در یک دفترچه.
مراقبه و محاسبه نفس، در اوقات سحر و خلوت، به بررسی عیوب خود و تصمیم برای ترک آنها بپردازد.
انتهای پیام. /
نظر شما